เฮ้! เพื่อนๆ ทุกคน! เคยดูหนังอย่าง The Two Popes หรือ Angels & Demons แล้วสงสัยกันไหมว่า ถ้าในชีวิตจริง สมเด็จพระสันตะปาปา (Pope) ซึ่งเป็นทั้งประมุขสูงสุดของชาวคาทอลิกทั่วโลก และประมุขของนครรัฐวาติกัน ดินแดนจิ๋วแต่ทรงอิทธิพล เกิด สิ้นพระชนม์ ขึ้นมาจริงๆ เนี่ย… มันจะมีขั้นตอนอะไรตามมาบ้าง? มันจะเหมือนในหนังเป๊ะๆ เลยรึเปล่า? วันนี้ปิงจะพาไปไขข้อข้องใจ ส่องกระบวนการต่างๆ ที่สืบทอดกันมานานนม ตั้งแต่พิธีศพไปจนถึงการเลือกโป๊ปองค์ใหม่ แบบเข้าใจง่ายๆ สไตล์ปิงเอง! พร้อมแล้ว… ไปดูกัน!
โป๊ปคือใคร? & กฎเหล็ก ‘Universi Dominici Gregis’ 📜
ก่อนอื่นต้องเข้าใจก่อนว่า โป๊ปมีสองสถานะควบกัน คือเป็น ประมุขของนครรัฐวาติกัน รัฐอิสระที่มีกฎหมายของตัวเอง และในขณะเดียวกันก็เป็น บิชอปแห่งกรุงโรม ซึ่งถือเป็นประมุขของคริสตจักรโรมันคาทอลิก มีอำนาจเหนือสังฆมณฑล (เขตปกครองทางศาสนา) ทั่วโลกเลยทีเดียว
ดังนั้น พอโป๊ปสิ้นพระชนม์ปุ๊บ มันก็เลยต้องมีกฎระเบียบที่ชัดเจนมากๆ มารองรับ ซึ่งกฎหมายหลักที่ว่าด้วยเรื่องนี้เลยก็คือธรรมนูญที่ชื่อยาวๆ อ่านยากๆ ว่า “Universi Dominici Gregis” (อ่านว่า อู-นิ-แวร์-ซี โด-มิ-นิ-ชี เกร-จิส ประมาณนี้แหละเพื่อน! 😅) ซึ่งเป็นกฎหมายของทั้งวาติกันและคริสตจักรคาทอลิกเลยนะ ระบุขั้นตอนทุกอย่าง! ตั้งแต่โป๊ปสิ้นฯ งานศพ ไปจนถึงการเลือกโป๊ปองค์ใหม่เป๊ะๆ ธรรมนูญฉบับนี้ออกมาตั้งแต่ปี 1996 (โดยโป๊ปยอห์น ปอล ที่ 2) แล้วก็มีการแก้ไขเพิ่มเติมโดยโป๊ปองค์ต่อๆ มา (โป๊ปเบเนดิกต์ที่ 16 และโป๊ปฟรานซิส) เพื่อให้พิธีกรรมต่างๆ มันเรียบง่ายและเข้ากับยุคสมัยมากขึ้น
ก้าวแรกหลังสิ้นพระชนม์: ‘คาร์เมอเลงโก’ ลงมือ! 🔑
ตามธรรมเนียมโบราณ พอทราบแน่ชัดว่าโป๊ปสิ้นพระชนม์แล้วจริงๆ คนที่มีบทบาทสำคัญที่สุดคนแรกเลยก็คือ พระคาร์ดินัลที่ดำรงตำแหน่ง “คาร์เมอเลงโก” (Camerlengo) หรือ สมณราชเลขานุการ (ฟีลเหมือนหัวหน้าสำนักพระราชวัง หรือผู้รักษาการแทนน่ะแหละ)
หน้าที่ของคาร์เมอเลงโกคือ:
- ตรวจสอบและยืนยันการสิ้นพระชนม์อย่างเป็นทางการ (สมัยก่อนมีพิธีใช้ค้อนเงินเคาะหน้าผากด้วยนะ แต่เดี๋ยวนี้คงไม่ทำแล้วมั้ง? 😅)
- แจ้งข่าวแก่สังฆมณฑลโรม และประกาศให้สาธารณชนทราบ
- ปิดผนึกห้องส่วนพระองค์ของโป๊ปทันที!
ตำแหน่งคาร์เมอเลงโกนี้จะดูแลเรื่องทางโลก การบริหารจัดการของนครรัฐวาติกันในช่วงที่ไม่มีโป๊ป แต่จะไม่มีอำนาจไปยุ่งเรื่องศาสนาหรือการปกครองสังฆมณฑลนะ (คนปัจจุบัน ณ ปี 2025 คือ พระคาร์ดินัล เควิน ฟาร์เรล ชาวไอริช)
‘Sede Vacante’ เก้าอี้ว่าง! และช่วงเวลาไว้ทุกข์ 🙏
พอโป๊ปสิ้นพระชนม์ปุ๊บ ในทางศาสนาจะเข้าสู่สถานะที่เรียกว่า “Sede Vacante” (เซ-เด วา-คัน-เต) ซึ่งแปลว่า “อาสนะว่างเปล่า” หรือ “เก้าอี้(ของบิชอป)ว่าง” นั่นเอง! คำนี้จริงๆ ใช้กับทุกสังฆมณฑลทั่วโลกนะ เวลาที่ตำแหน่งบิชอปว่างลง แต่ที่มันเป็นเรื่องใหญ่สำหรับวาติกัน/โรม ก็เพราะว่าบิชอปแห่งโรมก็คือโป๊ป ประมุขของคาทอลิกทั้งโลกไงล่ะ! พอตำแหน่งนี้ว่าง มันก็เลยกระทบไปหมด
เกร็ดน่ารู้: อาสนะ หรือ ‘ที่นั่ง’ ประจำตำแหน่งจริงๆ ของโป๊ปในฐานะบิชอปแห่งโรมเนี่ย ไม่ได้อยู่ในมหาวิหารเซนต์ปีเตอร์ที่วาติกันนะเพื่อนๆ แต่อยู่ที่ มหาวิหารนักบุญยอห์น ลาเตรัน ในกรุงโรมต่างหาก!
หลังจากประกาศ Sede Vacante แล้ว ก็จะเข้าสู่ช่วงเวลาแห่งการไว้ทุกข์ที่เรียกว่า “Novemdiales” (โน-เวม-ดิ-อา-เลส) ซึ่งตามธรรมเนียมเดิมคือ 9 วัน จะมีการถวายมิสซา (พิธีศีลมหาสนิท) เพื่ออุทิศแด่โป๊ปผู้ล่วงลับทุกวัน และพิธีฝังพระศพก็จะอยู่ในช่วงท้ายๆ ของ 9 วันนี้ (แต่อาจจะปรับเปลี่ยนได้ตามสถานการณ์ หรือตามพินัยกรรมของโป๊ปองค์นั้นๆ)
งานพระศพ: เรียบง่ายแต่สมเกียรติ ⚰️
โป๊ปองค์หลังๆ อย่างโป๊ปเบเนดิกต์ที่ 16 และโป๊ปฟรานซิส ทรงแสดงความประสงค์ให้งานพระศพของพระองค์มีความเรียบง่ายมากขึ้น หีบพระศพก็ขอเป็นไม้เรียบๆ ไม่ต้องหรูหราอลังการมาก และลดขั้นตอนพิธีที่ซับซ้อนลง อย่างโป๊ปฟรานซิสถึงกับระบุไว้เลยว่า ถ้าพระองค์สิ้นฯ ขอให้ฝังร่างไว้ที่ มหาวิหารซานตา มาเรีย มัจจอเร ในกรุงโรม แทนที่จะเป็นที่มหาวิหารเซนต์ปีเตอร์ในวาติกันตามธรรมเนียมเดิมด้วยนะ!
ทำลายสัญลักษณ์: แหวนและตราประทับ 🔨
อีกธรรมเนียมที่สำคัญคือ คาร์เมอเลงโกจะต้องนำ ‘พระธำมรงค์ชาวประมง’ (Ring of the Fisherman) ซึ่งเป็นแหวนประจำตำแหน่งโป๊ป (วงที่ชาวคาทอลิกชอบไปจุมพิตเพื่อแสดงความเคารพนั่นแหละ!) และ ‘ตราประทับประจำพระองค์’ ไปทำลายทิ้ง เพื่อป้องกันการปลอมแปลงเอกสารต่างๆ ในช่วงที่ไม่มีโป๊ป
วิธีทำลายทำไงรู้ปะ? ไม่ต้องไฮเทคอะไรเลยเพื่อน! ก็แค่ใช้ ‘ค้อนทุบ’ ให้มันบุบสลายใช้การไม่ได้เท่านั้นเอง! ไม่ต้องเอาไปตอกเป็นรูปกางเขนแบบในหนัง Angels & Demons เด้อ! อันนั้นโม้! 😅
เกร็ดน่ารู้: สีแดงแห่งมรณสักขี & ใครคือคาร์ดินัล? ❤️
ปกติในพิธีศพของคาทอลิก จะใช้ชุดหรือผ้าคลุมสีม่วง ดำ หรือขาว แต่สำหรับพิธีศพของโป๊ปหรือพระคาร์ดินัล จะใช้ ‘สีแดง’ เป็นหลักนะ! เพราะถือว่าตำแหน่งเหล่านี้เป็นผู้ที่พร้อมจะสละชีพเพื่อศาสนจักร เป็น ‘มรณสักขี’ (Martyr) ได้ทุกเมื่อ สีแดงจึงสื่อถึงเลือดของเหล่ามรณสักขีนั่นเอง
ส่วนคนที่มาทำพิธีศพ และมีบทบาทสำคัญต่อจากนี้ก็คือ คณะพระคาร์ดินัล (College of Cardinals) ทั้งหมด ซึ่งต้องเข้าใจก่อนว่า คาร์ดินัลเนี่ยเป็นเหมือน ‘ที่ปรึกษา’ ของโป๊ป และโป๊ปจะแต่งตั้งใครก็ได้ ไม่จำเป็นต้องเป็นบิชอปเสมอไป (แต่ส่วนใหญ่ก็เป็นบิชอปอยู่แล้วแหละ งงมะ? 🤣) คาร์ดินัลมี 3 ขั้น คือ สังฆานุกร, สงฆ์, สังฆราช ซึ่งทุกขั้นมีสิทธิ์โหวตเลือกโป๊ปองค์ใหม่ได้ ถ้าอายุยังไม่เกิน 80 ปี! (แต่ถ้าคนที่ได้รับเลือกยังไม่ได้เป็นบิชอป ก็ต้องบวชเป็นบิชอปก่อน ถึงจะรับตำแหน่งโป๊ปได้นะ)
สู่การเลือกตั้งลับ ‘คอนคลาเว’! 🗳️
เมื่องานพระศพของโป๊ปองค์ก่อนเสร็จสิ้นลง ก็จะถึงเวลาที่สำคัญที่สุด! นั่นคือการประชุมลับเพื่อเลือกโป๊ปองค์ใหม่ ที่เรียกว่า “คอนคลาเว” (Conclave) ซึ่งแปลว่า ‘ปิดห้องขัง’ หรือ ‘อยู่ภายใต้กุญแจ’ นั่นเอง!
- เวลา: ส่วนใหญ่จะเริ่มประมาณวันที่ 15-20 หลังจากโป๊ปองค์ก่อนสิ้นพระชนม์ (แต่อาจจะเร็วกว่านั้นได้ถ้าคาร์ดินัลผู้มีสิทธิ์โหวตมากันครบแล้ว)
- สถานที่: จัดขึ้นในสถานที่ปิดลับสุดยอด นั่นคือ โบสถ์น้อยซิสทีน (Sistine Chapel) ในนครรัฐวาติกัน (ที่ผนังสวยๆ มีภาพวาดของไมเคิลแองเจโลนั่นแหละ!)
- ผู้มีสิทธิ์โหวต/ได้รับเลือก: ต้องเป็นพระคาร์ดินัลที่มีอายุ ไม่เกิน 80 ปี บริบูรณ์ ณ วันที่เริ่ม Sede Vacante
- การลงคะแนน: ต้องได้รับคะแนนเสียงอย่างน้อย 2 ใน 3 ของจำนวนคาร์ดินัลผู้มีสิทธิ์โหวตทั้งหมด ถึงจะถือว่าได้รับเลือกเป็นโป๊ปองค์ใหม่
- การเก็บตัว: ตลอดช่วงคอนคลาเว พระคาร์ดินัลทั้งหมดจะถูก ‘ขัง’ อยู่ในบริเวณที่กำหนด ห้ามติดต่อโลกภายนอก! (กินนอนกันในที่พักชื่อ บ้านซานตามาร์ธา ภายในวาติกัน) จนกว่าจะเลือกโป๊ปใหม่ได้สำเร็จ!
ลุ้นระทึก! ควันดำ หรือ ควันขาว? ⚫⚪
แล้วคนข้างนอกจะรู้ได้ไงว่าเลือกโป๊ปใหม่ได้รึยัง? นี่แหละคือไฮไลท์ที่ทุกคนรอคอย! การโหวตในคอนคลาเวจะแบ่งเป็นรอบๆ (เช้า-บ่าย) ถ้าในรอบนั้นๆ:
- ยังไม่มีใครได้คะแนนถึง 2 ใน 3: บัตรลงคะแนนทั้งหมดจะถูกนำไปเผา และปล่อย ‘ควันสีดำ’ (Fumata Nera) ออกมาทางปล่องไฟของโบสถ์น้อยซิสทีน เป็นสัญญาณว่า “ยังเลือกไม่ได้จ้าาา โหวตกันต่อไป!”
- มีผู้ได้คะแนนถึง 2 ใน 3 แล้ว!: บัตรลงคะแนนจะถูกเผาพร้อมสารเคมีพิเศษ ทำให้เกิด ‘ควันสีขาว’ (Fumata Bianca) พวยพุ่งออกมา! เป็นสัญญาณว่า “เฮ! เราได้โป๊ปองค์ใหม่แล้ว!!!” 🎉
บอกเลยว่าช่วงเวลารอดูควันนี่แหละ ลุ้นยิ่งกว่ารอลุ้นหวยอีกนะเพื่อน! 😂 (ในประวัติศาสตร์ คอนคลาเวที่ยาวนานที่สุด กินเวลาไปเกือบ 3 ปีแน่ะ! โหวตกันจนเหงือกแห้ง!)
ห้องแห่งน้ำตา และ ‘Habemus Papam!’ 😭🇻🇦
พอได้โป๊ปองค์ใหม่แล้ว พระคาร์ดินัลที่ได้รับเลือกก็จะถูกเชิญเข้าไปในห้องเล็กๆ ข้างๆ โบสถ์น้อยซิสทีน ที่มีชื่อเรียกว่า “ห้องแห่งน้ำตา” (Stanza del Pianto / Room of Tears) เพื่อไปเปลี่ยนสวมชุดพระสันตะปาปาสีขาว (ซึ่งเจ้าหน้าที่จะเตรียมไว้หลายไซส์เลย เพราะไม่รู้ว่าใครจะได้รับเลือก อ้วนผอมสูงเตี้ยต่างกันไป 😅)
ทำไมถึงชื่อห้องแห่งน้ำตา? เพราะเชื่อกันว่า พอได้รับเลือกเป็นโป๊ปปุ๊บ ชีวิตมันเปลี่ยนไปตลอดกาลเลย! ต้องแบกรับภาระอันหนักอึ้งของศาสนจักรคาทอลิกทั่วโลกไว้บนบ่า อาจจะทำให้น้ำตาไหลออกมาได้ ไม่ว่าจะด้วยความตื้นตัน ดีใจ หรือแม้แต่ความรู้สึกกดดันหรือแพนิคก็ตาม! 😭 (ใครเคยดูหนังเรื่อง The Two Popes จะมีฉากที่โป๊ปเบเนดิกต์กับโป๊ปฟรานซิสเข้าไปคุยกัน สารภาพบาป แล้วสั่งพิซซ่ามากินกันในห้องนี้แหละ! ส่วนตัวปิงชอบซีนนี้มาก!)
หลังจากแต่งองค์ทรงเครื่องเสร็จเรียบร้อยแล้ว โป๊ปองค์ใหม่ก็จะออกไปปรากฏพระองค์ต่อหน้าสาธารณชนที่รอคอยอยู่ที่ลานหน้ามหาวิหารเซนต์ปีเตอร์เป็นครั้งแรก ผ่านทางพระบัญชร (ระเบียง) กลางของมหาวิหาร แต่ก่อนที่พระองค์จะออกมา จะมีพระคาร์ดินัลตำแหน่ง Proto-Deacon (พระคาร์ดินัลขั้นสังฆานุกรที่มีอาวุโสสูงสุด) ออกมาประกาศเป็นภาษาละตินเสียงดังฟังชัดว่า… “Habemus Papam!” (ฮา-เบ-มุส ปา-ปัม!) ซึ่งแปลว่า “เรามีพระสันตะปาปาแล้ว!” นั่นเอง! เป็นสัญญาณแห่งความชื่นชมยินดีไปทั่วโลก!
และนั่นก็คือกระบวนการทั้งหมด (แบบสรุปรวบรัด ฉบับปิงๆ นะ!) ที่จะเกิดขึ้นเมื่อสมเด็จพระสันตะปาปาสิ้นพระชนม์ครับเพื่อนๆ! เป็นธรรมเนียมปฏิบัติที่เก่าแก่ มีขั้นตอนที่ซับซ้อน ละเอียดอ่อน แต่ก็น่าทึ่งและแฝงไปด้วยความหมายลึกซึ้งมากๆ เลยเนอะ! มันเป็นการผสมผสานกันอย่างลงตัวระหว่างเรื่องของศาสนา การปกครอง ประวัติศาสตร์ และประเพณีที่สืบทอดกันมานับพันปี! หวังว่าเพื่อนๆ จะได้ความรู้และความกระจ่างเกี่ยวกับเรื่องนี้มากขึ้น ไม่มากก็น้อยนะครับ! สำหรับวันนี้ ปิงขอลาไปก่อน ไว้เจอกันใหม่บทความหน้าจ้า! บายยย! 👋
